روش های تشخیص ورق گالوانیزه از سایر ورق های فولادی
در بازار آهن، همه ورقهای نقرهای و براق، گالوانیزه نیستند. گاهی یک ورق ظاهری شبیه گالوانیزه دارد، اما درواقع ورق روغنی یا ورق فولادی معمولی است. گاهی هم تشخیص از روی ظاهر ممکن است، اما وقتی پای خرید تناژ بالا وسط باشد، دیگر چشم و تجربه بهتنهایی کافی نیست.
تفاوت اصلی در یک لایه نازک قرار دارد: روی.
ورقهای گالوانیزه به دلیل برخورداری از سطح براق و ویژگیهای شکلپذیری عالی شناختهشدهاند. بااینحال، برخی عیوب و یا لکههای سطحی که به شوره ورق گالوانیزه معروفاند، ممکن است کارایی این ورقها را محدود کند. بنابراین، نحوه تشخیص ورق گالوانیزه سالم از معیوب از اهمیت بالایی برخوردار بوده که منجر به صرفهجویی در هزینه و نیز بهبود عملکرد و خواص سازه ساختهشده با این نوع ورقها میشود.
چطور بفهمیم ورقی که مقابل ماست واقعاً گالوانیزه است؟
روشهای مختلفی وجود دارد. بعضی سریع و تجربی هستند. بعضی به ابزار نیاز دارند. و برای خریدهای حساس، تنها روش مطمئن، بررسی فنی و آزمایشگاهی است.
ورق گالوانیزه چه تفاوتی با سایر ورقهای فولادی دارد؟
ورق گالوانیزه در اصل یک ورق فولادی است که سطح آن با روی پوشش داده شده است. بنابراین تفاوت آن با ورق سیاه یا ورق روغنی، فقط در خود فولاد پایه نیست. تفاوت اصلی، پوشش روی است.
این پوشش یک سد محافظ در برابر محیط ایجاد میکند و در برابر خوردگی نقش مهمی دارد. در فرآیند گالوانیزه گرم، ورق فولادی وارد حمام روی مذاب میشود و پوشش روی بر سطح آن شکل میگیرد.
استاندارد ASTM A653 نیز ورقهای گالوانیزه تولیدشده به روش غوطهوری گرم را پوشش میدهد و برای مقدار پوشش، گریدها و الزامات مختلفی تعریف میکند. پس اگر بخواهیم ورق گالوانیزه را از سایر ورقها تشخیص دهیم، باید به دنبال نشانههای وجود پوشش روی باشیم.
۱. تشخیص ورق گالوانیزه از روی ظاهر
- اولین و سادهترین روش، نگاه کردن به سطح ورق است. ورق گالوانیزه معمولاً سطحی نقرهای، خاکستری و فلزی دارد.
- در برخی ورقهای گالوانیزه گرم ممکن است الگوی کریستالی یا همان Spangle روی سطح دیده شود.
- این الگو در اثر انجماد پوشش روی شکل میگیرد.
اما یک نکته مهم وجود دارد:
ندیدن اسپنگل به معنی گالوانیزه نبودن ورق نیست. نوع فرآیند تولید و شرایط سطح میتواند ظاهر پوشش را تغییر دهد. بنابراین ظاهر فقط یک نشانه اولیه است. نه یک تست قطعی.
۲. بررسی یکنواختی سطح
ورق گالوانیزه معمولاً سطحی یکنواخت با ظاهر فلزی دارد. در بررسی چشمی باید به موارد زیر توجه کرد:
- لکههای غیرعادی
- نقاط بدون پوشش
- پوستهشدن
- ترک
- تغییر شدید رنگ
- خوردگی
- زبری غیرطبیعی
البته وجود برخی تفاوتهای ظاهری الزاماً به معنی بیکیفیت بودن ورق نیست. استانداردها برای ظاهر و میزان قابلقبول عیوب، الزامات مشخصی دارند. بنابراین نباید صرفاً با دیدن یک لکه یا تفاوت رنگ، ورق را مردود دانست. راه دیگر تشخیص ورقهای گالوانیزه مرغوب، توجه به عدم وجود لکههای سیاه بر روی سطح آنها است. این لکههای سیاه ممکن است در طی فرآیند گالوانیزه کردن و یا جوشکاری ورق گالوانیزه ایجاد شوند.
۳. بررسی لبه و محل برش
یکی از کاربردیترین روشها در بازار آهن، بررسی لبه ورق است. اگر ورق برش خورده باشد، سطح مقطع آن را بررسی کنید. در ورق گالوانیزه، معمولاً باید بتوان پوشش سطحی را از فولاد پایه تشخیص داد.
اما یک نکته مهم:
سطح مقطع بهتنهایی تست قطعی گالوانیزه بودن نیست. ضخامت پوشش روی ممکن است کم باشد و با چشم بهراحتی دیده نشود. همچنین در لبههای برشخورده، شرایط پوشش با سطح اصلی ورق متفاوت است. پس این روش بیشتر برای بررسی اولیه کاربرد دارد.
۴. تست آهنربا؛ سریع اما نه قطعی
یکی از روشهایی که گاهی برای تشخیص ورق گالوانیزه استفاده میشود، آهنرباست. چون ورق گالوانیزه دارای هسته فولادی است، آهنربا همچنان به آن جذب میشود. اما اینجا یک اشتباه رایج وجود دارد:
جذب آهنربا به معنی گالوانیزه بودن نیست.
ورق سیاه، ورق روغنی و بسیاری از ورقهای فولادی معمولی نیز جذب آهنربا میشوند. پس تست آهنربا بیشتر برای تشخیص جنس پایه کاربرد دارد و نمیتواند وجود پوشش روی را ثابت کند. اگر ورق به آهنربا جذب شد، فقط میدانیم که بخش فولادی دارد، نه اینکه حتماً گالوانیزه است.
۵. بررسی وزن ورق
گاهی خریدار با استفاده از وزن ورق تلاش میکند گالوانیزه بودن آن را تشخیص دهد. این روش هم بهتنهایی قابلاتکا نیست. چرا؟
چون وزن ورق به عوامل مختلفی بستگی دارد:
- ضخامت فولاد پایه
- ابعاد ورق
- ضخامت پوشش
- تلورانس تولید
- نوع محصول
پوشش روی نیز به وزن محصول اضافه میکند، اما این اختلاف معمولاً به اندازهای نیست که بتوان صرفاً با وزن کردن یک ورق، گالوانیزه بودن آن را با اطمینان تعیین کرد. پس وزن میتواند برای کنترل مشخصات سفارش مفید باشد؛ اما روش تشخیص قطعی نیست.
۶. تست خراش؛ چرا نباید به آن اعتماد کرد؟
یکی از روشهای تجربی، خراش دادن سطح ورق است. در صورت وجود پوشش، ممکن است در محل خراش، فولاد پایه نمایان شود. اما این روش برای خرید حرفهای توصیه نمیشود. چون:
خراش فقط نشان میدهد سطح ورق پوشش دارد یا ندارد؛ اما مقدار و کیفیت پوشش را مشخص نمیکند.
از طرف دیگر، خراش دادن ورق میتواند به خود محصول آسیب بزند. بنابراین برای ورق گالوانیزه باکیفیت، بهتر است بهجای تستهای مخرب، از روشهای استاندارد استفاده شود.
۷. بررسی ضخامت پوشش روی؛ روش دقیقتر
اینجا تشخیص از حالت تجربی وارد مرحله فنی میشود. در ورق گالوانیزه، فقط وجود روی مهم نیست. مقدار پوشش روی هم اهمیت دارد. هرچه پوشش مناسبتر و ضخیمتر باشد، معمولاً مقاومت پوشش در برابر خوردگی نیز افزایش مییابد. ASTM نیز ارتباط مستقیم مقاومت خوردگی پوششهای روی با جرم یا ضخامت پوشش را موردتوجه قرار میدهد.
برای اندازهگیری ضخامت پوشش میتوان از تجهیزات ضخامتسنج مناسب استفاده کرد. این روش برای کنترل ورقهای خریداریشده در پروژههای صنعتی بسیار کاربردیتر از روشهای چشمی است.
۸. آزمایش XRF؛ تشخیص دقیق ترکیب پوشش
اگر خرید حساس باشد، میتوان سراغ آزمایشهای تخصصیتر رفت. XRF یا X-Ray Fluorescence یکی از روشهایی است که میتواند برای شناسایی عناصر موجود در پوشش و بررسی ترکیب آن مورداستفاده قرار گیرد.
در این روش، سطح ورق بدون تخریب جدی بررسی میشود. وجود روی و سایر عناصر پوشش میتواند اطلاعات مهمی درباره جنس لایه سطحی ارائه دهد. این روش بیشتر برای کنترل کیفیت صنعتی و آزمایشگاهی کاربرد دارد.
۹. آزمایش وزن پوشش؛ یکی از روشهای استاندارد
در استانداردهای ورق گالوانیزه، پوشش فقط با عبارت «گالوانیزه» تعریف نمیشود. جرم یا وزن پوشش نیز اهمیت دارد.
برای مثال در ASTM A653، پوششهای مختلف با Designation های متفاوت تعریف شدهاند و مقدار پوشش براساس روشهای مشخص ارزیابی میشود. همچنین پوشش روی لزوماً بهصورت کاملاً مساوی روی دو سطح ورق توزیع نمیشود.
بنابراین در خرید ورق گالوانیزه باید فقط پرسید: گرید و مقدار پوشش روی آن چقدر است؟
این تفاوت برای پروژههای صنعتی و محیطهای خورنده اهمیت زیادی دارد.
تفاوت ورق گالوانیزه با گالوالوم
این مورد اهمیت زیادی دارد. گالوالوم نیز یک ورق فولادی پوششدار است؛ اما پوشش آن با گالوانیزه معمولی تفاوت دارد.
- در گالوانیزه، عنصر اصلی پوشش روی است.
- در گالوالوم، پوشش بر پایه آلیاژی از آلومینیوم و روی است.
به همین دلیل این دو محصول ممکن است ظاهر مشابهی داشته باشند، اما عملکرد، ترکیب پوشش و کاربردشان متفاوت است. پس برای خرید، نام تجاری یا ظاهر محصول کافی نیست. مشخصات فنی پوشش باید بررسی شود.
بهترین روش تشخیص ورق گالوانیزه چیست؟
اگر بخواهیم روشها را از سادهترین تا مطمئنترین دستهبندی کنیم:
| روش تشخیص | دقت | کاربرد |
| بررسی ظاهر | متوسط | کنترل اولیه |
| بررسی سطح و اسپنگل | متوسط | تشخیص تجربی |
| بررسی لبه برش | متوسط | کنترل اولیه |
| آهنربا | پایین | تشخیص فولاد پایه |
| وزنکردن | پایین | کنترل مشخصات |
| خراش | پایین تا متوسط | بررسی تجربی |
| ضخامتسنج پوشش | بالا | کنترل فنی |
| XRF | بسیار بالا | آزمایش ترکیب پوشش |
| بررسی گواهی فنی و استاندارد | بسیار بالا | خرید صنعتی |
نکته مهم این است که هیچ روش تجربی سادهای بهتنهایی نمیتواند گرید، مقدار و کیفیت پوشش روی را مشخص کند.
یک نکته مهم برای خریداران بازار آهن
اگر قرار است چند کیلو ورق بخرید، بررسی ظاهری میتواند شروع مناسبی باشد. اما اگر صحبت از چند تن یا چند صد تن ورق است، موضوع فرق میکند.
در خرید عمده، بهتر است این موارد را کنترل کنید:
نام دقیق محصول + استاندارد + گرید فولاد + مقدار پوشش روی + ضخامت + گواهی فنی
و اگر کیفیت پوشش برای پروژه حیاتی است، اندازهگیری ضخامت یا آزمایش تخصصی را نیز در نظر بگیرید. این کار ممکن است هزینه کوچکی داشته باشد. اما در مقابل، ریسک خرید ورق نامناسب را بهشدت کاهش میدهد.
جمعبندی؛ چطور ورق گالوانیزه را از سایر ورقها تشخیص دهیم؟
تشخیص ورق گالوانیزه در سادهترین حالت با بررسی ظاهر، رنگ، سطح و نشانههای پوشش روی شروع میشود. اما این روشها فقط برای بررسی اولیه مناسباند. آهنربا نمیتواند گالوانیزه بودن را ثابت کند. وزن ورق نیز معیار قطعی نیست. خراش دادن هم فقط یک تست تجربی است و مقدار پوشش را مشخص نمیکند. برای خریدهای حرفهای، باید سراغ ضخامتسنج پوشش، XRF، گواهی فنی و استاندارد تولید رفت.
مهمتر از همه اینکه در خرید ورق فولادی گالوانیزه فقط به عبارت «گالوانیزه» اکتفا نکنید. باید بدانید:
- چه نوع فولادی؟
- چه ضخامتی؟
- چه مقدار پوشش روی؟
- مطابق کدام استاندارد؟
- تولید کدام کارخانه؟
درنهایت، هدف از تشخیص ورق گالوانیزه فقط پیدا کردن یک سطح براق و نقرهای نیست. هدف این است که مطمئن شویم محصولی که بابت آن پول میدهیم، همان مشخصات فنی موردنیاز پروژه را دارد.
