انواع روشهای زنگ زدایی آهن
دسترسی سریع به محتوای مقاله
هرجا که قرار است از آهن استفاده شود، نگرانی برای زنگ زدگی آهن نیز وجود دارد. این فلز بسیار پرکاربرد، فاقد توانایی نه گفتن به عوامل اکسیدکننده و رطوبت است؛ بنابراین، اگر در شرایط جوی مختلف حفاظت درستی از آهن به عمل نیاید، این فلز بهراحتی زنگ میزند. به دنبال این زنگ زدگی خواص آهن تحت تأثیر لایههای سطحی پوستهپوسته و قهوهایرنگ قرار میگیرد، درنتیجه نیاز است تا با روشهایی مناسب، اقدام به زنگ زدایی آهن نماییم. برای مشاهده قیمت آهن به این لینک مراجعه نمایید.
چرا زنگزدایی آهن و فولاد اهمیت زیادی دارد؟
درگذشته بسیاری از افراد تصور میکردند زنگزدگی سطحی اهمیت زیادی ندارد، اما امروزه مشخصشده خوردگی فولاد میتواند خسارتهای بزرگی به پروژهها وارد کند.
مهمترین مزایای زنگزدایی فولاد
زنگزدایی اصولی باعث میشود:
- مقاومت مکانیکی فولاد حفظ شود
- طول عمر مقاطع فولادی افزایش پیدا کند
- کیفیت جوشکاری بهتر شود
- رنگآمیزی ماندگاری بیشتری داشته باشد
- هزینه تعمیرات کاهش پیدا کند
- ایمنی سازهها افزایش یابد
- ظاهر تجهیزات صنعتی بهتر شود
به همین دلیل در بسیاری از صنایع، زنگزدایی بخشی مهم از فرآیند نگهداری و تعمیرات محسوب میشود.
از آهن زنگ زده استفاده کنیم؟
شاید برای خیلی از افراد این سؤال مطرح باشد که استفاده از آهن زنگ زده ممکن است یا خیر. در پاسخ باید گفت که زنگ آهن که یک لایه قهوهایرنگ سطحی است، خواص آهن را تحت تأثیر قرار میدهد و بهمرور منجر به افت خواص و کارایی آن میشود؛ بنابراین در حالت کلی باید از بهکارگیری آهن زنگ زده در پروژههای عمرانی و صنعتی اجتناب شود. مطالعه مقاله آهن چیست
میتواند در درک خواص کاربردی آهن و رفتار زنگ زدگی آن مفید باشد.
بااینحال، اگر مقدار زنگ آهن بسیار کم باشد یا اینکه لایه زنگ خیلی نازک باشد و به لایههای زیرین آهن نفوذ نکرده باشد، میتوان از آن استفاده کرد اما بهتر است که از همان مقدار اندک نیز اجتناب شود. حال با این آهن زنگ زده چکار کنیم؟ مهمترین روشهای حذف زنگ آهن کدام اند؟ در ادامه یک سری روش زنگ زدایی آهن معرفی میشود که هم در مقیاس صنعتی و هم در مقیاس کوچک و کاربردهای روزمره میتواند مفید باشد.
مهمترین روشهای از بین بردن زنگ زدگی زیاد آهن شامل موارد زیر میشوند:
انواع روشهای زنگزدایی آهن و فولاد
روشهای مختلفی برای حذف زنگ از سطح آهن وجود دارد. انتخاب روش مناسب به میزان خوردگی، نوع قطعه و کاربرد صنعتی بستگی دارد. انواع روشهای زنگ زدایی آهن شامل دستهبندیهای زیر است:
-
زنگزدایی مکانیکی
این روش یکی از رایجترین شیوههای حذف زنگ از آهن آلات است.
ابزارهای زنگزدایی مکانیکی
در این روش از ابزارهای زیر استفاده میشود:
- برس سیمی
- سنباده
- سنگ فرز
- دستگاه ساب
- تجهیزات سندبلاست
مزایای زنگزدایی مکانیکی
- هزینه مناسب
- اجرای سریع
- مناسب پروژههای ساختمانی
- قابلاستفاده در محل پروژه
کاربردهای زنگزدایی مکانیکی
زنگ زدایی مکانیکی در کاربردهای زیر رایج است:
- اسکلت فلزی ساختمانها
- سولهها
- مخازن
- تجهیزات صنعتی
-
زنگزدایی شیمیایی
در این روش از مواد شیمیایی و اسیدهای مخصوص مانند اسیدکلریدریک یا جوهر نمک، اسید فسفریک، اسیدسولفوریک و ... برای حذف خوردگی استفاده میشود.
مزایای زنگزدایی شیمیایی
- پاکسازی یکنواخت سطح
- دسترسی به بخشهای دشوار
- مناسب قطعات حساس
- سرعت بالا
البته این روش نیازمند رعایت کامل نکات ایمنی است.
کاربرد زنگ زدایی شیمیایی در صنایع
زنگزدایی شیمیایی در:
- صنایع خودروسازی
- قطعات صنعتی
- کارخانههای فولاد
- تجهیزات حساس
کاربرد گستردهای دارد.
-
سندبلاست و شاتبلاست
سندبلاست یکی از حرفهایترین روشهای پاکسازی سطح فولاد محسوب میشود. در این روش، ذرات ساینده با فشار بالا به سطح فلز برخورد میکنند و زنگ، رنگ قدیمی و آلودگیها را حذف میکنند.
مزایای سندبلاست
- پاکسازی کامل سطح
- افزایش چسبندگی رنگ
- آمادهسازی حرفهای فلز
- افزایش دوام پوشش محافظ
کاربرد سندبلاست
این روش در:
- سازههای فلزی
- مخازن صنعتی
- تجهیزات نفت و گاز
- صنایع دریایی
بسیار پرکاربرد است.
-
زنگزدایی با لیزر
یکی از روشهای جدید و پیشرفته، استفاده از فناوری لیزر است.
ویژگیهای زنگزدایی لیزری
- دقت بسیار بالا
- آسیب کمتر به فلز
- بدون مواد شیمیایی
- مناسب قطعات حساس
اگرچه این روش هزینه بالاتری دارد، اما در صنایع پیشرفته استفاده زیادی پیدا کرده است.
-
زنگ زدایی خانگی
روشهای خانگی مانند استفاده از سرکه سفید، سیب زمینی، جوششیرین، نمک و آبلیمو میتوانند برای حذف زنگزدگیهای سطحی و نگهداری ابزارهای فلزی کوچک مؤثر باشند.
مزایای روشهای خانگی
- کمهزینه
- ساده و در دسترس
کاربرد
روشهای خانگی معمولاً برای موارد زیر مؤثر هستند:
- زنگزدگی سطحی
- قطعات کوچک
- ابزارهای روزمره
- نگهداری موقت
تفاوت زنگزدایی خانگی و صنعتی
| زنگزدایی خانگی | زنگزدایی صنعتی |
|---|---|
| مناسب قطعات کوچک | مناسب تجهیزات بزرگ |
| هزینه کم | دقت و قدرت بالا |
| مناسب خوردگی سطحی | مناسب خوردگی شدید |
| ابزار ساده | تجهیزات تخصصی |
| کاربرد محدود | کاربرد صنعتی و حرفهای |
معرفی نحوه زنگ زدایی آهن در روشهای صنعتی و خانگی
از بین روشهای گفتهشده در بالا، برخی بیشتر برای کاربردهای صنعتی مورداستفاده قرار میگیرند. استفاده از این روشها برای از بین بردن زنگ آهن موجود بر روی لوازمخانگی و ابزارآلات روزمره، چندان بهصرفه نیست. در ادامه به مهمترین روشهای زنگ زدایی آهن در صنعت اشاره خواهیم کرد. ضمن اینکه، میتوان برای پیشگیری از وقوع زنگ آهن، به سراغ مواد جایگزین همچون انواع فولادهای ضدزنگ برویم. در آن صورت، شاید نیاز به اقدامات بعدی برای پاك كردن زنگ زدگي آهن نباشد. تفاوت آهن و فولاد را در این لینک بخوانید.
-
زنگ زدایی آهن با برس سیمی
برس های سیمی یک انتخاب عالی برای از بین بردن زنگزدگی و اکسیداسیون، رنگ، سرباره، پاشش مذاب جوش و سایر آلودگیهای سطحی ناخواسته با آسیابهای زاویهای، آسیابهای رومیزی یا متهها هستند. این وسیله چه بهصورت برس دستی برای کاربردهای روزمره و چه بهصورت قرارگیری در نوک یک دریل برای زنگزدایی سریعتر در مقیاس صنعتی قابلاستفاده است؛ اما باوجود گزینههای بسیار زیاد، چگونه برس سیمی مناسب را برای کار انتخاب کنیم؟ در اینجا سه عامل کلیدی برای انتخاب برس سیمی مناسب وجود دارد:
- نوع سیم: برس های سیمی در سه جنس فولاد کربنی، فولاد ضدزنگ و برنجی موجود است. برنج نسبتاً همهکاره است و میتواند در اکثر پروژهها مورداستفاده قرار گیرد، درحالیکه فولاد کربنی و فولاد ضدزنگ بهتر است با انواع مواد خاص جفت شوند.
- قطر سیم: اصول کلی این است که سیمهای بسیار ریز تا ریز برای کارهای سبک و سیمهای متوسط تا درشت برای کارهای سنگین انتخاب شوند.
- پیکربندی رشته سیم: نوع اول از این دسته، برس های سیمی چیندار هستند که در آن رشتههای جداگانه فقط توسط یکدیگر پشتیبانی میشوند و انعطافپذیری بیشتری ایجاد میکنند. این نوع، برای کار بر روی سطوح نامنظم، تکمیل سطوح ظریفتر و حذف آلایندههای سبک تا متوسط ایدئال هستند. نوع دیگر، برس های سیمی استاندارد Twist Knot ساختهشده با رشتههای سیم مستقیم هستند که به هم تابیده میشوند تا رشتههای سفت تری بسازند.
-
زنگ زدایی آهن با لیزر
استفاده از لیزر روشی ایمن و بسیار سریع برای از بین بردن زنگ زدگی در هر نوع فلزی ارائه است. این روش، بهطور کامل خوردگی فلز بدون پوشش را بدون تغییر در یکپارچگی فلز از بین میبرد. همچنین آلودگی محیطی بسیار کمتری را به دنبال دارد. به دلیل اینکه استفاده از لیزر هزینه زیادی را در پی دارد، اغلب در صنایع حساس و کاربردهای پیشرفته مانند تعمیر و نگهداری هواپیما، کشتی و وسایل نقلیه زرهی از آن استفاده میشود.
در این روش، از نور لیزر متمرکز و با سرعت هزار پالس در ثانیه برای حذف آلایندهها از محصولاتی مانند وسایل نقلیه نظامی، هواپیما و قطعات خودروسازی استفاده میشود. زنگ زدایی با پرتو لیزر اغلب 15 برابر سریعتر از روشهایی مانند سندبلاست عمل میکند.
-
سنگزنی سطح آهن یا استفاده از سنباده
اگر نمیخواهید از مواد شیمیایی برای حذف زنگ آهن استفاده کنید و همچنین میخواهید رنگ را به همراه زنگزدگی پاککنید، سنگزنی سطح آهن و یا استفاده از سنباده توصیه میشود. هر ابزاری را که انتخاب میکنید، همیشه با درشتترین مواد ساینده شروع کنید تا زنگزدگی را از فلز و خراشها پاککنید. هنگامیکه زنگزدگی از بین رفت، به یک مش ریزتر بروید تا چرخشها و شیارهای ناشی از مش درشت صاف شود. بدین منظور میتوان از سنبادههای 150 تا 1500 استفاده کرد.
-
سند بلاست و شات بلاست
اصول کار دستگاههای سند بلاست و شات بلاست شبیه به یکدیگر است. با این تفاوت که جنس و نوع موادی که برای حذف زنگ آهن استفاده میشوند فرق دارد. در سند بلاست، از ذرات شن و ماسه استفاده میشود و شات بلاست نیز شامل استفاده از گلولههای ریز است.
هدف از سند بلاست یا شات بلاست، از بین بردن زنگهایی است که روی سطح یک منطقه فلزی یا سطح دیگری ایجادشده است. زنگ توسط ماسه یا گلوله شکسته شده و سطح زیر آن نمایان میشود. زنگزدگی که باعث خوردگی عمیق در سطح شده است اساساً آن قسمت از ساختار را خراب کرده است و سند بلاست و شات بلاست بهسادگی مناطق مشکل را آشکار میکنند.
-
زنگ زدایی با واترجت
از بین بردن زنگ آهن با واتر جت یک روش بسیار کارآمد و سریع چه در مقیاس صنعتی و چه برای مصارف خانگی است. در این روش از آب با فشار بالا برای حذف لایههای سطحی زنگ آهن استفاده میشود. این روش یک مزیت دیگر هم دارد و آن قابلیت افزودن حلالهای شیمیایی به آب بهمنظور حذف راحتتر زنگ آهن است.
زنگ زدایی آهن در کاربردهای روزمره
افزون بر روشهای یادشده در بالا که اغلب در مقیاس صنعتی و بزرگ کاربرد دارند، یک سری روشهای دیگر نیز برای حذف زنگ آهن وجود دارند. اگرچه که از روشهای صنعتی هم برای کاربردهای روزمره و خانگی میتوان استفاده کرد اما ممکن است صرفه اقتصادی نداشته باشد. روشهایی که در ادامه شرح داده میشوند برای زنگ زدایی آهن از قطعات آهنی و فلزی در کاربردهای خانگی مفید هستند.
-
اسیدسیتریک
اسیدسیتریک در فروشگاههای مواد غذایی سالم و در راهروی پخت برخی از سوپرمارکتها یافت میشود. این ماده در از بین بردن زنگزدگی بسیار خوب عمل میکند، اما رنگ و سایر پوششها را نیز از بین میبرد؛ بنابراین ممکن است بهترین روش برای از بین بردن زنگزدگی نباشد. برای استفاده از این روش، سه قاشق غذاخوری اسیدسیتریک را به یک کاسه آب داغ اضافه کنید و فلز زنگ زده خود را به مدت یک روز در آن قرار دهید. روز بعد، زنگ تازه حلشده را از روی قطعات فلزی پاککنید.
-
استفاده از جوششیرین و آب
جوششیرین، یک ترکیب شیمیایی محبوب که تقریباً در هر خانهای یافت میشود، در از بین بردن زنگزدگی از سطح فلز بسیار مؤثر است. فقط یک لایهنازک از مخلوط مرطوب جوششیرین و آب را بر سطح آهن زنگ زده بمالید و آن را بشویید. برای این منظور میتوان مطابق دستورالعمل زیر اقدام کرد.
جوششیرین را با آب یا پراکسید هیدروژن (برای زنگزدگی سخت) مخلوطکنید و خمیر غلیظی تهیه کنید. این محلول بازی را بهآرامی با استفاده از یکپارچه تمیزکننده یا پد روی سطح فلز زنگ زده بمالید و بگذارید حدود 15 تا 20 دقیقه بماند. اکنون، آن ناحیه را با یک ساینده تمیز کنید تا ذرات زنگزدگی از بین بروند. بسته به میزان زنگزدگی، ممکن است لازم باشد این فرآیند را دو بار تکرار کنید.
-
استفاده از سرکه سفید
برای توصیف قدرت سرکه سفید در پاکسازی، باید گفت که آیا چیزی وجود دارد که سرکه نتواند آن را تمیز کند؟ برای مقابله با مواردی که زنگزدگی قابلتوجهی دارند، آهن زنگ زده خود را در یک کاسه سرکه قرار دهید و بگذارید یک شب بماند. پس از خیساندن خوب، آنها را از سرکه خارج کنید و زنگزدگی را با پشم فولادی یا برس سیمی بشویید. اگر لکههای زنگزدگی باقیمانده است، این روند را تکرار کنید و آهن را مدت بیشتری خیس کنید. پس از پاک شدن تمام زنگزدگی، آهن را با آب و صابون ظرفشویی تمیز و کاملاً خشککنید.
-
ترکیب نمک خوراکی و آب لیمو
یکی دیگر از روشهای خانگی برای از بین بردن زنگزدگی سطوح فلزی استفاده از لیمو همراه با نمک فراوان است. نمک بهعنوان یک ساینده عمل میکند درحالیکه اسیدسیتریک موجود در لیمو، یک واکنش شیمیایی ایجاد میکند که به از بین بردن لکههای زنگزدگی کمک میکند. در این روش میتوانید یک لیمو را در ظرفی با مقداری نمک فشار دهید و مخلوط را روی قسمتهای لکهدار بمالید یا آنها را جداگانه یکییکی استفاده کنید. درنهایت، پس از چند ساعت، میتوانید آن را پاککنید تا درخشش ازدسترفته را بازگردانید.
-
استفاده از مایع ظرفشویی و سیب زمینی
بله درست شنیدید. شاید کسی انتظار این ترکیب را برای رفع زنگ آهن نداشته باشد؛ اما این روش بسیار مقرونبهصرفه و در دسترس است که برای حذف زنگ آهن در کاربردهای خانگی به کار میرود. سیبزمینی حاوی اسید اگزالیک است که میتواند زنگ را در خود حل کند. بدین منظور، باید یک سیبزمینی را از وسط نصف کنید و مقداری نمک یا مایع ظرفشویی به سطح آن اضافه کنید و آن را روی سطح زنگزده بمالید تا یک واکنش شیمیایی آغاز شود که زنگ را ضعیف میکند. بعداً میتوانید آن را با یکتکه پارچه تمیز کنید.
خلاصه زنگ زدایی آهن آلات
روشهای متنوعی برای پاك كردن زنگ زدگي آهن وجود دارند که با توجه به مقدار زنگ و نوع کاربرد میتوان هرکدام از آنها را بکار برد. روشهایی مانند سند بلاست، شات بلاست، استفاده از برس سیمی متصل به دریل، استفاده از مواد شیمیایی و سنگزنی با دستگاه فرز ازجمله مهمترین روشهای حذف زنگ آهن در صنعت هستند. همچنین برای کاربردهای روزمره نیز میتوان از سرکه سفید، مخلوط نمک و لیمو، اسیدسیتریک، جوششیرین و ترکیب مایع ظرفشویی با سیبزمینی استفاده کرد.
سؤالات متداول
آیا زنگزدگی سطحی میلگرد خطرناک است؟
زنگزدگی سطحی خفیف معمولاً مشکل جدی ایجاد نمیکند، اما خوردگی شدید میتواند مقاومت فولاد را کاهش دهد.
بهترین روش زنگزدایی چیست؟
انتخاب روش مناسب به نوع قطعه و میزان خوردگی بستگی دارد، اما سندبلاست و زنگزدایی شیمیایی از رایجترین روشها هستند.
آیا رنگآمیزی از زنگزدگی جلوگیری میکند؟
بله رنگ و پوشش ضدخوردگی تماس فولاد با رطوبت را کاهش میدهد.
چرا نگهداری آهنآلات در انبار مهم است؟
رطوبت و شرایط نامناسب انبار میتواند باعث زنگزدگی سریع مقاطع فولادی شود.
سلام مطالب خیلی خوبی ارائه شده توسط شما ممنون
همراه گرامی سلام 🌸 ممنون از وقتی که گذاشتید.🙏
از بین بردن زنگ آهن در خانه چطوریه؟
با سلام و درود از بین بردن زنگ آهن در خانه با موادی مانند سرکه سیب، جوش شیرین و... امکان پذیر است.
بسیار عالی بود ، درود بر شما
باتشکر از توجه شما