جدول اشتال تیرآهن و نحوه خواندن آن؛ راهنمای انتخاب و خرید
جدول اشتال تیرآهن یکی از منابع اصلی برای بررسی وزن، ابعاد و مشخصات هندسی مقاطع فولادی است. جدول اشتال مشخص می‌کند یک مقطع چه مشخصاتی دارد؛ اما به‌تنهایی تعیین نمی‌کند آن مقطع برای سازه شما مناسب است. انتخاب نهایی به محاسبات مهندسی، نوع بارگذاری، طول دهانه و شرایط تکیهگاهی هم وابسته است. مشاهده قیمت تیراهن .
جدول اشتال تیرآهن چیست؟
جدول اشتال مجموعه‌ای از اطلاعات فنی درباره مقاطع فولادی است. در این جدول، مشخصاتی مانند ارتفاع مقطع، عرض بال، ضخامت جان، ضخامت بال، سطح مقطع و وزن تیرآهن در هر متر درج میشود.
کاربرد جدول برای خریدار آهن‌آلات را می‌توان در سه مورد خلاصه کرد:
- پیش از خرید: برآورد وزن و تناژ موردنیاز پروژه.
- هنگام استعلام قیمت: مقایسه قیمت فروشندگان بر اساس مشخصات یکسان.
- پس از تحویل: بررسی وزن بار و تطبیق مشخصات مقطع با سفارش.
انواع تیرآهن در جدول اشتال
پیش از خواندن جدول، باید نوع مقطع را بشناسید. تیرآهن‌های IPE، INP، HEA و HEB از نظر شکل هندسی، ضخامت اجزا و وزن با یکدیگر تفاوت دارند.
| نوع تیرآهن | مشخصه اصلی | نکته کاربردی |
| IPE | بال‌های موازی | از مقاطع رایج بازار ایران |
| INP | بال‌های شیب‌دار | نیازمند جدول وزنی مخصوص خود |
| HEA | بال‌پهن با وزن کمتر نسبت به HEB هم‌اندازه در سایزهای متداول | بررسی مشخصات هندسی پیش از سفارش |
| HEB | بال‌پهن و سنگین‌تر از HEA هم‌اندازه در سایزهای متداول | کاربرد در برخی اعضای سازه‌ای سنگین |
| HEM | سری سنگین تیرآهن بال‌پهن | وزن و ابعاد متفاوت از HEA و HEB |
نکته خرید: عدد سایز به‌تنهایی برای شناسایی تیرآهن کافی نیست. برای مثال، IPE 200، HEA 200 و HEB 200 سه مقطع متفاوت‌اند و وزن یکسانی ندارند.
یک نکته مهم هم در تنظیم جدول‌هاست: تیرآهن‌های IPE، INP، HEA و HEB جدول‌های وزنی متفاوتی دارند. بنابراین نباید وزن یک نوع را به نوع دیگر تعمیم داد.
جدول اشتال تیرآهن؛ ابعاد و وزن انواع تیرآهن
۱. جدول اشتال تیرآهن IPE
تیرآهن IPE بال‌های موازی دارد و از مقاطع رایج بازار ایران است. اعداد جدول زیر، وزن یک متر از مقطع را نشان می‌دهند. برای دانلود یا مشاهده تصویر کامل جدول زیر اینجا کلیک کنید.
| سایز | ارتفاع (mm) | عرض بال (mm) | ضخامت جان (mm) | ضخامت بال (mm) | وزن هر متر (kg) |
| IPE 80 | 80 | 46 | 3.8 | 5.2 | 6.0 |
| IPE 100 | 100 | 55 | 4.1 | 5.7 | 8.1 |
| IPE 120 | 120 | 64 | 4.4 | 6.3 | 10.4 |
| IPE 140 | 140 | 73 | 4.7 | 6.9 | 12.9 |
| IPE 160 | 160 | 82 | 5.0 | 7.4 | 15.8 |
| IPE 180 | 180 | 91 | 5.3 | 8.0 | 18.8 |
| IPE 200 | 200 | 100 | 5.6 | 8.5 | 22.4 |
| IPE 220 | 220 | 110 | 5.9 | 9.2 | 26.2 |
| IPE 240 | 240 | 120 | 6.2 | 9.8 | 30.7 |
| IPE 270 | 270 | 135 | 6.6 | 10.2 | 36.1 |
| IPE 300 | 300 | 150 | 7.1 | 10.7 | 42.2 |
| IPE 330 | 330 | 160 | 7.5 | 11.5 | 49.1 |
| IPE 360 | 360 | 170 | 8.0 | 12.7 | 57.1 |
| IPE 400 | 400 | 180 | 8.6 | 13.5 | 66.3 |
| IPE 450 | 450 | 190 | 9.4 | 14.6 | 77.6 |
| IPE 500 | 500 | 200 | 10.2 | 16.0 | 90.7 |
| IPE 550 | 550 | 210 | 11.1 | 17.2 | 106 |
| IPE 600 | 600 | 220 | 12.0 | 19.0 | 122 |
۲. جدول اشتال تیرآهن INP
در تیرآهن INP، ضخامت بال از سمت جان به طرف لبه تغییر می‌کند. بنابراین برای کنترل ابعاد و وزن، باید جدول مخصوص همین مقطع را ملاک قرار دهید.
| سایز | ارتفاع (mm) | عرض بال (mm) | ضخامت جان (mm) | ضخامت بال در بخش مرجع جدول (mm) | وزن هر متر (kg) |
| INP 80 | 80 | 42 | 3.9 | 5.9 | 5.94 |
| INP 100 | 100 | 50 | 4.5 | 6.8 | 8.34 |
| INP 120 | 120 | 58 | 5.1 | 7.7 | 11.1 |
| INP 140 | 140 | 66 | 5.7 | 8.6 | 14.3 |
| INP 160 | 160 | 74 | 6.3 | 9.5 | 17.9 |
| INP 180 | 180 | 82 | 6.9 | 10.4 | 21.9 |
| INP 200 | 200 | 90 | 7.5 | 11.3 | 26.2 |
| INP 220 | 220 | 98 | 8.1 | 12.2 | 31.1 |
| INP 240 | 240 | 106 | 8.7 | 13.1 | 36.2 |
| INP 260 | 260 | 113 | 9.4 | 14.1 | 41.9 |
| INP 280 | 280 | 119 | 10.1 | 15.2 | 47.9 |
| INP 300 | 300 | 125 | 10.8 | 16.2 | 54.2 |
۳. جدول اشتال تیرآهن HEA
HEA از خانواده تیرآهن‌های بال‌پهن است. در مقایسه با HEB هم‌اندازه، معمولاً وزن کمتری دارد؛ اما انتخاب آن به مشخصات محاسباتی عضو وابسته است.
برای دانلود یا مشاهده تصویر کامل جدول زیر اینجا کلیک کنید.
| سایز | ارتفاع (mm) | عرض بال (mm) | ضخامت جان (mm) | ضخامت بال (mm) | وزن هر متر (kg) |
| HEA 100 | 96 | 100 | 5.0 | 8.0 | 16.7 |
| HEA 120 | 114 | 120 | 5.0 | 8.0 | 19.9 |
| HEA 140 | 133 | 140 | 5.5 | 8.5 | 24.7 |
| HEA 160 | 152 | 160 | 6.0 | 9.0 | 30.4 |
| HEA 180 | 171 | 180 | 6.0 | 9.5 | 35.5 |
| HEA 200 | 190 | 200 | 6.5 | 10.0 | 42.3 |
| HEA 220 | 210 | 220 | 7.0 | 11.0 | 50.5 |
| HEA 240 | 230 | 240 | 7.5 | 12.0 | 60.3 |
| HEA 260 | 250 | 260 | 7.5 | 12.5 | 68.2 |
| HEA 280 | 270 | 280 | 8.0 | 13.0 | 76.4 |
| HEA 300 | 290 | 300 | 8.5 | 14.0 | 88.3 |
| HEA 320 | 310 | 300 | 9.0 | 15.5 | 97.6 |
| HEA 340 | 330 | 300 | 9.5 | 16.5 | 105 |
| HEA 360 | 350 | 300 | 10.0 | 17.5 | 112 |
| HEA 400 | 390 | 300 | 11.0 | 19.0 | 125 |
| HEA 450 | 440 | 300 | 11.5 | 21.0 | 140 |
| HEA 500 | 490 | 300 | 12.0 | 23.0 | 155 |
| HEA 550 | 540 | 300 | 12.5 | 24.0 | 166 |
| HEA 600 | 590 | 300 | 13.0 | 25.0 | 178 |
۴. جدول اشتال تیرآهن HEB
HEB بال‌های پهن و ضخیم‌تری نسبت به HEA هم‌اندازه دارد. در سفارش این مقطع، وزن واحد طول و ابعاد واقعی را با مشخصات پیش‌فاکتور تطبیق دهید.
| سایز | ارتفاع (mm) | عرض بال (mm) | ضخامت جان (mm) | ضخامت بال (mm) | وزن هر متر (kg) |
| HEB 100 | 100 | 100 | 6.0 | 10.0 | 20.4 |
| HEB 120 | 120 | 120 | 6.5 | 11.0 | 26.7 |
| HEB 140 | 140 | 140 | 7.0 | 12.0 | 33.7 |
| HEB 160 | 160 | 160 | 8.0 | 13.0 | 42.6 |
| HEB 180 | 180 | 180 | 8.5 | 14.0 | 51.2 |
| HEB 200 | 200 | 200 | 9.0 | 15.0 | 61.3 |
| HEB 220 | 220 | 220 | 9.5 | 16.0 | 71.5 |
| HEB 240 | 240 | 240 | 10.0 | 17.0 | 83.2 |
| HEB 260 | 260 | 260 | 10.0 | 17.5 | 93.0 |
| HEB 280 | 280 | 280 | 10.5 | 18.0 | 103 |
| HEB 300 | 300 | 300 | 11.0 | 19.0 | 117 |
| HEB 320 | 320 | 300 | 11.5 | 20.5 | 127 |
| HEB 340 | 340 | 300 | 12.0 | 21.5 | 134 |
| HEB 360 | 360 | 300 | 12.5 | 22.5 | 142 |
| HEB 400 | 400 | 300 | 13.5 | 24.0 | 155 |
| HEB 450 | 450 | 300 | 14.0 | 26.0 | 171 |
| HEB 500 | 500 | 300 | 14.5 | 28.0 | 187 |
| HEB 550 | 550 | 300 | 15.0 | 29.0 | 199 |
| HEB 600 | 600 | 300 | 15.5 | 30.0 | 212 |
۵. جدول اشتال تیرآهن HEM
HEM از سری‌های سنگین تیرآهن بال‌پهن است. در این خانواده، مشخصات مقطع با HEA و HEB متفاوت است؛ بنابراین نباید وزن آن را از روی سایز یکی از این دو سری تخمین زد.
برای نمونه، مشخصات ابتدایی سری HEM در جدول استاندارد به این صورت است:
| سایز | ارتفاع (mm) | عرض بال (mm) | ضخامت جان (mm) | ضخامت بال (mm) | وزن هر متر (kg) |
| HEM 100 | 120 | 106 | 12.0 | 20.0 | 41.8 |
| HEM 120 | 140 | 126 | 12.5 | 21.0 | 52.1 |
برای سایزهای بالاتر HEM، پیش از درج وزن در سفارش، جدول کامل همان سری و استاندارد تولید را کنترل کنید؛ وزن این مقاطع را نباید با اعداد HEA یا HEB جایگزین کرد.
راهنمای حروف جدول اشتال تیرآهن
برای خواندن جدول اشتال، لازم نیست همه نمادهای فنی را حفظ کنید. کافی است بدانید هر حرف به کدام مشخصه اشاره دارد و هنگام خرید یا بررسی نقشه چه کاربردی دارد.
| نماد | مفهوم | کاربرد عملی |
| H | ارتفاع کل تیرآهن | بررسی ارتفاع مقطع؛ مثلاً ارتفاع IPE 200 برابر ۲۰۰ میلی‌متر است. |
| B | عرض بال | کنترل عرض بال تیرآهن و فضای موردنیاز برای نصب |
| Tw | ضخامت جان | بررسی ضخامت بخش عمودی تیرآهن |
| Tf | ضخامت بال | کنترل ضخامت بخش افقی مقطع |
| A | مساحت سطح مقطع | استفاده در محاسبات مهندسی و بررسی مشخصات مقطع |
| G یا m | جرم واحد طول | محاسبه وزن یک متر تیرآهن و تناژ سفارش |
| Ix و Iy | ممان دوم سطح حول محورهای اصلی | بررسی سختی هندسی مقطع در برابر خمش |
| Wx و Wy | مدول مقطع حول محورهای اصلی | استفاده در محاسبات مقاومت خمشی |
| ix و iy | شعاع ژیراسیون حول محورهای اصلی | بررسی لاغری و پایداری عضو |
| It | ثابت پیچشی | بررسی رفتار مقطع در برابر پیچش |
| Iw | ثابت وارپینگ یا تابیدگی | استفاده در تحلیل پیچش مقاطع، به‌ویژه تیرهای بال‌پهن |
نکته: نمادگذاری ممکن است با توجه به مرجع جدول اشتال یا استاندارد مورد استفاده کمی تفاوت داشته باشد. برای مثال، وزن واحد طول ممکن است با G، m یا نماد دیگری نمایش داده شود.
نحوه استفاده از جدول اشتال برای خرید تیرآهن
فرض کنید قصد خرید ۲۰ شاخه تیرآهن IPE 200 با طول ۱۲ متر را دارید.
- وزن هر متر طبق جدول: ۲۲٫۴ کیلوگرم
- وزن یک شاخه: ۲۲٫۴ × ۱۲ = ۲۶۸٫۸ کیلوگرم
- وزن کل سفارش: ۲۶۸٫۸ × ۲۰ = ۵۳۷۶ کیلوگرم
- تناژ تقریبی: ۵٫۳۷۶ تن
برای برآورد مبلغ، وزن کل را در قیمت هر کیلوگرم ضرب کنید. هزینه حمل و سایر هزینه‌های درج‌شده در پیش‌فاکتور را جداگانه در نظر بگیرید.
هزینه خرید تیرآهن چطور محاسبه میشود؟
اگر قیمت هر کیلوگرم تیرآهن را با حرف «پ» نشان دهیم، هزینه پایه سفارش از رابطه زیر به دست می‌آید:
هزینه تیرآهن = وزن کل سفارش × قیمت هر کیلوگرم
برای سفارش بالا، هزینه پایه برابر با ۵۳۷۶ ضرب‌در قیمت هر کیلوگرم است. هزینه حمل، مالیات و خدمات احتمالی باید مطابق پیش‌فاکتور جداگانه بررسی شوند.
اشتباهات رایج هنگام استفاده از جدول اشتال
- مقایسه تیرآهن‌ها فقط بر اساس سایز: مقاطع IPE، INP و HEA یا HEB مشخصات یکسانی ندارند.
- اشتباه گرفتن وزن متر با وزن شاخه: وزن هر متر باید در طول شاخه ضرب شود.
- فرض‌کردن طول یکسان برای همه سفارش‌ها: طول شاخه را از پیش‌فاکتور و مشخصات واقعی محصول کنترل کنید.
- خرید صرفاً بر اساس قیمت کمتر: وزن، برند، نوع مقطع و شرایط تحویل باید یکسان باشند.
- انتخاب سایز بدون محاسبات سازه‌ای: جدول اشتال جایگزین طراحی مهندسی نیست.
استعلام قیمت تیرآهن به کمک جدول اشتال
برای استعلام قیمت و کنترل تناژ، ابتدا وزن واحد طول را پیدا کنید. برای بررسی ابعاد و تطبیق محصول با سفارش نیز ارتفاع، عرض بال و ضخامت جان و بال را کنترل کنید. پارامترهای هندسی دیگر بیشتر در محاسبات مهندسی سازه کاربرد دارند و انتخاب نهایی مقطع باید بر اساس محاسبات مهندس سازه انجام شود. هنگام استعلام قیمت تیرآهن، این چهار مشخصه را اعلام کنید:
1. نوع تیرآهن؛ مانند IPE یا HEB
2. سایز مقطع
3. طول و تعداد شاخه
4. برند یا کارخانه تولیدکننده موردنظر
به این ترتیب، مقایسه قیمت فروشندگان بر مبنای مشخصات یکسان انجام میشود.
نکته نهایی: جدول اشتال برای بررسی وزن و ابعاد مقطع است، نه تعیین مستقل سایز سازه. برای خرید، وزن جدول را مبنای برآورد قرار دهید و برای انتخاب تیرآهن مناسب، به نقشه و محاسبات مهندس سازه تکیه کنید.
جدول اشتال تیرآهن به صورت pdf ازینجا قابل دانلود است.
